Hasselt

benut het

Cultuurcentrum
Bibliotheek hasselt limburg
Huize de brem
Kunstlaan 20

Binnen het thema “Hasselt benut het” worden enkele voorbeelden aangehaald van gebouwen uit de periode van 1930 tot 1970. Deze gebouwen maken deel uit van de actieve architectuur. Gebouwen die nog steeds benut worden volgens hun oorspronkelijke doel. 

De gebouwen die hier besproken worden zijn het Cultuurcentrum en de Bibliotheek Hasselt Limburg. Deze gebouwen zijn voorbeelden van de nood aan culturele instellingen die voelbaar waren in de tweede helft van de 20ste eeuw. Dit was een gevolg van de economische en demografische schaalvergroting die Hasselt kende in de naoorlogse periode. Er ontstond een opkomst van de culturele verzelfstandiging en geloof in eigenwaarde van de Vlaamse gemeenschap.

Binnen de particuliere woningbouw trad er evenzeer een hervorming op. Huize De Brem is hier een belangrijk voorbeeld van, deze woning zorgt voor een keerpunt in de traditionele zadeldak architectuur.

Tot slot ontstond er de vraag naar kantoorgebouwen als gevolg van de schaalvergroting. Hiertoe leende de stroming van het modernisme zich door de nadruk op functionaliteit en het gebruik van een open plan. Vandaar dat ook het ’Verenigingsgebouw aan de ‘Kunstlaan 20’ aan bod komt. Ondanks de grote maatschappelijke veranderingen kunnen zij nog steeds hun functie blijven vervullen. 

Door deze gebouwen te bespreken willen we onderlijnen dat ze een vaste waarde zijn in het architectuur landschap van de stad. Ze zijn onlosmakelijk verbonden met het cultureel geheugen van de stad.

Cultuurcentrum

Arch. Isia Isgour

Kunstlaan 5, Hasselt

1967

©PaulinePoelmans

Het modernisme zorgde voor een grote opkomst van openbare gebouwen. Reeds in 1956 werd onder het bestuur van burgemeester Meyers en het gemeentebestuur van Hasselt een ontwerpopdracht uitgeschreven voor een cultuurcentrum. 

Architecten Isia Isgour, Vreven en Peeters werden verantwoordelijk gesteld voor het project. Het gebouw werd gesitueerd tussen de kleine ring en de Sint-Katharinawijk, toen nog buiten de stad. De bouw ging in 1967 van start en nam vijf jaar in beslag. De schaal was enorm voor zijn tijd. Het leidde tot heroïsche discussies in het stadsbestuur en bij de bevolking. Er werd in het ontwerp veel aandacht geschonken aan de openheid en gebruiksvriendelijkheid om zo de leefbaarheid van het gebouw te bevorderen. Om deze initiële concepten te vervullen werd er gebruik gemaakt van grote glaspartijen en metaalstructuren. De grens tussen exterieur en interieur vervaagt hierdoor. Hij werd hier geïnspireerd door het werk van arch. Mies Van der Rohe.

Opmerkelijk voor gebouwen uit deze periode was de grote aandacht voor toegankelijkheid en veiligheid. Zo werd het volledig cultuurcentrum rolstoeltoegankelijk ontworpen en werden hiervoor speciale faciliteiten voorzien in het ontwerp.

De Brusselse architect Isia Isgour is een bepalend figuur op zowel architecturaal als stedenbouwkundig vlak in onze provincie. Hij heeft verschillende ontwerpen gerealiseerd in Brussel en Antwerpen maar vooral in Limburg liet hij zijn stempel achter. De ontwerpen van Isia Isgour evolueerden in deze periode naar heldere en zuivere architectuur waarin de moderne principes prioriteit kenden. Hij overleed tijdens de bouw van het cultuurcentrum.

In zijn tijd was dit gebouw experimenteel en voorbeeld voor vele andere cultuurcentra. Vandaag is het nog steeds functioneel en op maat van de stad en wellicht de belangrijkste culturele infrastructuur in de provincie. 

BIBLIOTHEEK HASSELT limburg

Arch. P. Felix en G. Nolens

Martelarenlaan 7, Hasselt

1980

©PaulinePoelmans

Sinds 1900 waren bibliotheken enkel verschillende kleinere vestigingen. Dit waren louter ‘dorps- of wijkbibliotheken’. In 1946 ontstond het grootschalige initiatief van de oorspronkelijke provinciale openbare bibliotheek in Hasselt. Deze was toen gesitueerd in het begijnhof . De naoorlogse periode stond in het teken van bloei en hier wenste ook de bibliotheken hun steentje aan bij te dragen. 

Het was prioriteit om de culturele achterstand van Limburg weg te werken. Men wilde dit doen door een centraal gesitueerde bibliotheekcollectie te organiseren die studenten kon helpen tijdens hun studies. 

De bibliotheek evolueerde naar een algemene openbare bibliotheek in de jaren ‘60. Naar ontwerp van architect Paul Felix uit Oostende en de Hasseltse architect Georges Nolens werd in 1979 een nieuwe gebouw gerealiseerd aan de Martelarenlaan. Ze werd in die periode erkend als eerste centrale openbare bibliotheek in Vlaanderen.

Dit bewees het baanbrekende van het ontwerp, de collecties en de dienstverlening. Het ontwerp werd een maatstaf voor verschillende bibliotheken die later werden gebouwd. 

Arch. Paul Felix had een belangrijke pioniersrol in de doorbraak van modernistische architectuur in Vlaanderen. In de jaren ‘50 kwam hij in contact met arch. L. Stynen en werd geïnspireerd door o.a. Alvar Aalto en Le Corbusier. Zijn ontwerpen stonden voor functionaliteit met een sober materialenpalet dat verzorgd werd samengesteld. De beton-constructies waren ruimtelijk gesofisticeerd, maar open in plan. 

Om zich aan te passen aan de digitalisering in de jaren ‘90 werd er besloten de Provinciale bibliotheek gedeeltelijk te verbouwen. Dit werd gekenmerkt door een herinrichting en de toevoeging van enkele nieuwe functies zoals een internethoek. De gerenoveerde bibliotheek opende in 2002 zijn deuren opnieuw voor het publiek. De originele structuur hield stand. Het open plan werd gerespecteerd.

huize de brem

Arch. S. Brauns

Kuringersteenweg 134, Hasselt

1933 – 1934

©PaulinePoelmans

Huize de Brem is een ontwerp van architect Sylvain Brauns, gelegen op de hoek van de Kuringersteenweg en de kleine Breemstraat. Het gebouw dateert van 1933 en functioneerde als eigen woning van de architect. Het gebouw kent een grote geschiedenis. Het onderging diverse aanpassingen. 

Ondermeer als gevolg van schade tijdens de wereldoorlog. De structuur van het gebouw bleef grotendeels bewaard maar verscheidene herstellingen waren nodig. De achtergevel werd aangepast en er kwam een toevoeging van een hellend tentdak. Dit had een zeer grote invloed op het interieur, dat mede grote aanpassingen onderging. Het open plan werd teniet gedaan. De ruimte werd opgedeeld in kamers en verschuifbare panelen werden vervangen door vaste muren.

Pas in 1969 werd het gebouw terug in ere hersteld. De oorspronkelijke elementen zoals het plat dak werden teruggebracht. Het gebouw is intussen beschermd als monument.

Architect S. Brauns maakte verschillende ontwerpen voor het huis. Het originele plan had duidelijke invloeden van Le Corbusier. De herkenbare elementen van het modernisme werden hier toegepast met een duidelijke verwijzing naar de vijf punten van le Corbusier (‘Vers une architecture, 1923’). In het originele plan werd onder andere een galerij geïntegreerd op ‘pilotis’, een plat dak, een vrije gevel ingevuld met grote horizontale glaspartijen, lage vensterbanken, … Het vergunningstraject gooide echter roet in het eten. Er was duidelijk angst voor het nieuwe. Een minder radicale versie werd gebouwd. 

De gevel bestaat uit wit bepleisterd gewapend beton, wat zeer kenmerkend is voor de modernistische periode. Tevens bevat het meerdere dakterrassen. Een principe ontstaan dankzij Le Corbusier, met het idee is dat elke vierkante meter van het gebouw ten volle benut moet worden. Verder zijn de ramen zo geplaatst dat de illusie van doorlopende horizontale banden wordt gecreëerd. Binnen de particuliere woningbouw zorgt deze woning voor een keerpunt in de traditionele zadeldak architectuur. 

kunstlaan 20

Arch. M. Jaspers

Kunstlaan 20, Hasselt

1971

©PaulinePoelmans

Het Verenigingsgebouw, gesitueerd aan de Kunstlaan 20, werd geopend in 1974. Het bracht in die tijd de Syndicale Kamer der Bouwnijverheid van Limburg onder, samen met de Federale Verzekeringen en de Federale Immobiliën Vennootschap. Het gebouw ontstond na een vereniging van allerlei kleine burelen onder het motto “Alles onder één dak spaart geld en bevordert ontmoeting”. 

Het gebouw is opgevat als een betonskelet met een strikt raster en een open plan. De gevel werd opgebouwd uit geprefabriceerde horizontale elementen uit architectonisch beton. Dankzij deze elementen worden er een dynamische gevel en een interessant schaduwspel gecreëerd.

De architectuur werd beïnvloed door de Amerikaanse modernistische school.Het gebouw telt zes bouwlagen en bezit grote horizontale raampartijen langs de vier zijden. Bijzonder zijn de overkragende open hoeken die opgehangen worden aan de bovenliggende structuur.

In 2003 werd er een architectenhuis opgericht als een proefproject om de relatie met de bouwers te verbeteren. In 2017 werd een deel van het complex verbouwd tot een verpleegkunde school. Het gebouw functioneert nu als een volwaardig schoolgebouw met meer dan 10 moderne leslokalen, een open leercentrum, vergaderlokalen en een polyvalente ruimte. Een ander deel functioneert zoals het oorspronkelijke bedoeld was: als kantoorruimte.

Deze diverse invullingen van eenzelfde architectuur toont aan hoe polyvalent de plannen zijn, hoe open de structuur en hoe groot de toekomstwaarde van deze gebouwen.